Radicalisering en Extremisme

Sinds halverwege de 20e eeuw is er veel onderzoek gedaan naar radicalisering en extremisme. Steeds opnieuw blijkt dat het een complex fenomeen is en dat het proces grillig verloopt. Vanuit elke politieke of religieuze ideologie kunnen gewelddadige vormen voortkomen. Sommigen organiseren zich tot terroristische groeperingen, anderen tot kleine activistische groepjes, maar soms ook tot gevaarlijke eenlingen. Daarnaast uit niet elke vorm van radicalisering zich in geweld. Mensenrechtenactivisten als Martin Luther King werden ook als radicaal bestempeld.

Bepaalde ecologische of religieuze levensstijlen kunnen als radicaal of als polariserend worden gezien, maar zijn niet automatisch illegaal. Wat radicaal is kan daarom heel subjectief zijn. In deze beschrijving wordt ervan uitgegaan dat de radicalisering zich beweegt naar een vorm van (gewelddadig) extremisme. Er wordt in het algemeen gesproken over vier hoofdvormen van extremisme:

B3KTE0OV

Twee voorbeelden van hedendaagse definities van radicalisering en extremisme zijn:
“Radicalisering is een grillig verlopend proces. Een jongere die geraakt wordt door radicaal gedachtegoed drijft af van de democratie en groeit toe naar gewelddadig extremisme. Een jongere raakt geïnspireerd en gaat geloven in een extremistisch wij-zij-verhaal. Hij gaat daar steeds meer persoonlijke consequenties aan verbinden en verheerlijkt geweld om zijn idealen te bereiken. Radicalisering is een mogelijk spoor van ontsporing.” (Stichting School & Veiligheid)

“Extremisme is het fenomeen waarbij personen of groepen bij het streven naar hun idealen bewust over de grenzen van de wet gaan. Extremisme is iets anders dan activisme. Activisten komen soms luidruchtig maar geweldloos voor hun mening uit en houden zich aan de grenzen van de wet. Activisme wordt extremisme als er sprake is van het bewust plegen van strafbare feiten, zoals bedreigingen en vernieling.” (NCTV)

Binnen het LSE hanteren we de volgende definitie:
Radicalisering is een proces waarbij een persoon geraakt wordt door radicaal gedachtengoed, steeds meer zwartwit gaat denken en zich afzet tegen andersdenkenden. Iemand distantieert zich steeds verder van de maatschappij. Het is een proces van een toenemende mate van bereidheid om de idealen in polariserende daden en maatschappelijk conflict om te zetten. Radicalisering kán leiden tot extremisme. We spreken van extremisme als een persoon of groep een gedachtegoed hanteert dat vijandig is naar de maatschappij en de democratische rechtsstaat, waarbij men vanuit die idealen de samenleving ingrijpend wil veranderen door geweld of het overtreden van de wet.

Er zijn meerdere beschrijvingen van radicaliseringsprocessen, waarbij de een nadruk legt op psychologische factoren en de ander op sociologische of economische factoren. Omdat radicalisering een grillig en dynamisch fenomeen is, zeker bij jongeren, zijn deze beschrijvingen niet op alle situaties toepasbaar. Er is dus geen checklist om radicalisering te herkennen.

Welke signalen kunnen duiden op radicalisering?

Aangezien er geen checklist is voor het herkennen van radicalisering is het lastig om aan te geven bij welke signalen er nu daadwerkelijk sprake is van zorgelijk gedrag. Vaak zien we dat verschillende factoren invloed kunnen hebben op het radicaliseringsproces en dat het proces niet volgens een vast patroon verloopt. Er zijn allerlei signalen die op zichzelf geen duidelijkheid geven, maar die samen een bepaalde situatie wel zorgelijk maken:

Risicofactoren: wie heeft meer kans om te radicaliseren?

Door de verschillende vormen van radicalisering is er geen vast profiel, maar gevoeligheid voor radicalisering wordt wel vergroot wanneer er sprake is van psychopathologie, psychosociale problemen, licht verstandelijke beperking, gedragsproblemen en instabiele leefomstandigheden. Denk hierbij aan een ontwricht gezin of een verstoorde relatie, huisvestingsproblemen, drank en/of drugsgebruik. Daarnaast komt radicalisering vooral voor bij jongeren. Een mogelijke factor hierin is dat de hersenontwikkeling van rationale afwegingen zich langzamer ontwikkelt dan andere hersengebieden. Hierdoor hebben jongeren tussen ongeveer 14 en 23 jaar moeite met het maken van weloverwogen keuzes. Ook kunnen ze de consequenties van hun keuzes nog niet goed overzien.

warren-wong-n0AVdWsnCrA-unsplash

Welke stappen kunt u zetten bij signalen van radicalisering?

Blijf goed in contact en wijs de persoon niet af op zijn of haar gedrag en uitspraken. Dit kan het gedrag versterken en ervoor zorgen dat een persoon zich (verder) terugtrekt. Omgang met niet-radicale personen is een belangrijke beschermende factor. Het aanwezige niet-radicale netwerk geeft ook een ingang voor professionals om met de persoon in contact te kunnen komen. Als er sprake is van radicalisering zal er naar meerdere factoren en manieren van aanpak gekeken moeten worden om de persoon te bereiken. Daarbij zijn er gesprekstechnieken en interventies die toegepast kunnen worden. Het LSE adviseert graag over de mogelijkheden.

Cijfers

Er zijn geen cijfers over het aantal geradicaliseerde personen omdat het moeilijk is om hier zicht op te krijgen. Wel zijn er cijfers over het aantal geradicaliseerde personen die extremistische strafbare feiten hebben gepleegd. Er zijn bijvoorbeeld enkele honderden personen, vooral jongeren, die zijn uitgereisd of hebben geprobeerd uit te reizen naar strijdgebieden. Ook zijn er veroordelingen voor extremistisch activisme zoals bedreigingen, vernielingen, en brandstichting. Het percentage mensen dat strafbare feiten pleegt vanwege extremisme is niet hoog, maar vaak komen deze personen uit extremistische netwerken die uit meerdere personen bestaan. Die andere personen zijn dan zelf (nog) niet overgegaan zijn tot (gewelddadig) extremistische activiteiten maar zijn daar vaak wel toe bereid. Het aantal mensen dat op een zorgelijke manier is geradicaliseerd ligt dus veel hoger dan het aantal mensen dat een bekend strafbaar feit heeft gepleegd.

De volledige factsheet over radicalisering en de signalen daarvan is hier te vinden.